Dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów

Dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów zasadniczo przewidziana jest dla chorych z cukrzycą (patrz również rozdział: Żywienie w cukrzycy).

Zadania diety
Zadaniem diety jest:
• uzyskanie jak najlepszego wyrównania poziomów glukozy we krwi w ciągu całej doby (oznacza to niedopuszczanie do wystąpienia za wysokich i za niskich poziomów glukozy, również w godzinach nocnych);
• zapobieganie powstaniu kwasicy i śpiączki;
• zapobieganie powikłaniom cukrzycy;
• zapewnienie jak największego komfortu życia.
Dieta powinna być jak najbardziej zbliżona do zaleceń żywienia podstawowego. Zasadnicza modyfikacja polega na znacznym ograniczeniu łatwo przyswajalnych węglowodanów, czyli: cukru, słodyczy, ciast, ciasteczek, lodów. Konieczne też jest ograniczenie spożycia słodkich owoców i słodkich napojów, włącznie z sokami.
Dla prawidłowego ułożenia diety bardzo ważne jest indywidualne podejście do pacjenta. Należy uwzględnić takie parametry, jak:
• rozkład dawek insuliny i leków hipoglikemicznych w ciągu doby;
• aktualną masę ciała pacjenta (czy jest ona prawidłowa, czy organizm jest wyniszczony);
• charakter pracy;
• harmonogram dnia;
• aktywność fizyczną, uprawiane dyscypliny sportowe;
• indywidualne życzenia pacjentów.
Zbyt rygorystyczne ustalenie zaleceń diety często prowadzi do niechęci pacjentów do jej stosowania i w rezultacie do jej nieprzestrzegania. Uzyskanie dobrych efektów leczenia jest możliwe tylko we współpracy z pacjentem przy ustalaniu zaleceń diety. Żywienie dietetyczne w leczeniu cukrzycy ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania zdrowia. U niektórych pacjentów z cukrzycą typu 2 dieta może być jedynym i wystarczającym sposobem leczenia. U pacjentów, którzy muszą przyjmować insulinę (chorzy z cukrzycą typu 1 i niektórzy z cukrzycą typu 2), dieta jest równie istotnym elementem terapii, jak sama insulinoterapia.
Dla prawidłowego leczenia dietetycznego w cukrzycy konieczne jest przestrzeganie kilku zasad:
• posiłki muszą być równomiernie rozłożone w ciągu doby; nie można dopuścić do zbyt długich przerw między nimi;
• należy przestrzegać godzin posiłków oraz dawek przyjmowanej insuliny lub leków;
• wielkość posiłków każdego dnia powinna być stała zarówno co do ilości, jak i udziału poszczególnych składników pokarmowych w danym posiłki. Szczególnie istotne jest, aby ilość węglowodanów się nie zmieniała. Nie wolno też dopuścić do nadmiernego spożywania białek i tłuszczów.
Białko. Ilość białka w diecie powinna wynosić 0,8-l,0g/kg n.m.c. dziennie. Jeżeli współistnieje nefropatia cukrzycowa, konieczne staje się ograniczenie ilości białka zgodnie z zaleceniami lekarza. Białko pełnowartościowe powinno stanowić ponad połowę ogólnej ilości białka w diecie. Jeżeli zmniejszana jest ogólna ilość białka, należy dążyć do zwiększenia udziału białka zwierzęcego nawet do 75% jego całkowitej ilości w diecie. Źródłem pełnowartościowego białka są: mleko i jego przetwory, chude mięso i jego przetwory, ryby. Produkty białkowe należy spożywać razem z produktami węglowodanowymi. Pozwala to na lepsze wykorzystanie białka przez organizm oraz powoduje mniejszy wzrost poziomu glukozy we krwi po posiłku.
Tłuszcze. Ze względu na często występujące u osób z cukrzycą zaburzenia gospodarki lipidowej w organizmie, należy stosować się do zaleceń diety o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych. Udział energii z tłuszczów w diecie nie powinien przekroczyć 30%.
Węglowodany. Zapotrzebowanie na białko i na tłuszcze w diecie z ograniczeniem węglowodanów łatwo przyswajalnych jest takie, jak u osób zdrowych, zatem węglowodany powinny dostarczać około 55-60% wartości energetycznej diety. Ogólna zawartość węglowodanów w diecie u osób z cukrzycą powinna być stała i zmieniana tylko w szczególnych wypadkach (zalecenie lekarza, zmiana stosowanych leków, zmiana aktywności fizycznej, zmiana zawodu itp.). Nakłada to na dietetyka konieczność nauczenia pacjenta, które produkty zawierają węglowodany i w jakiej ilości oraz jak można je między sobą wymieniać. W diecie powinny znajdować się głównie węglowodany złożone, najlepiej z produktów będących jednocześnie źródłem błonnika pokarmowego. Obecność błonnika pokarmowego spowalnia proces trawienia i wchłaniania węglowodanów w przewodzie pokarmowym, co powoduje wolniejszy wzrost glukozy we krwi po posiłku. Błonnik pokarmowy wydłuża również uczucie sytości. Produktami zalecanymi są zatem wszystkie warzywa oraz produkty zbożowe takie, jak: kasze, pieczywo razowe, pieczywo graham. Ograniczone spożycie dotyczy tych produktów, które dostarczają węglowodanów prostych: cukier, słodycze, ciasta, ciasteczka, słodkie napoje, również soki, dżemy, konfitury, marmolada.