Sposoby modyfikacji diet

Dobierając dietę do potrzeb osoby chorej, dietetyk staje przed koniecznością modyfikacji żywienia podstawowego. Modyfikacje diety mogą dotyczyć poniższych aspektów.
Dobór odpowiednich technik kulinarnych. W żywieniu podstawowym dozwolone są wszystkie techniki przyrządzania potraw. W żywieniu dietetycznym może istnieć konieczność rezygnacji z niektórych z nich. W diecie łatwo strawnej niedozwolone stają się potrawy smażone, pieczone w sposób tradycyjny, duszone. Jeżeli istnieje konieczność zmniejszenia kaloryczności diety, niedozwolone jest smażenie w tłuszczu, pieczenie z dodatkiem tłuszczu.
Dobór produktów. Każda dieta wymaga odpowiedniego doboru produktów, aby osiągnąć ustalony cel. W wypadku, gdy z diety wyklucza się produkty i potrawy ciężko strawne, mamy do czynienia z dietą łatwo strawną, a gdy dodatkowo wykluczymy produkty szczególnie drażniące żołądek, mamy do czynienia z dietą łatwo strawną z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. Wykluczenia niektórych określonych produktów wymagają diety dla osób chorych na dnę moczanową, osób z alergią lub z kamicą układu moczowego itd.
Modyfikacja ilości błonnika w diecie. Poprzez odpowiedni dobór produktów można zwiększyć lub zmniejszać ilość błonnika pokarmowego w diecie. Zmniejszając jego ilość, tworzy się dietę łatwo strawną, a zwiększając - dietę bogatoresztkową.
Modyfikacja konsystencji. Kolejną modyfikacją diety jest zmiana jej konsystencji. Potrawy można zmiksować i podać w formie papki, która nie wymaga gryzienia. Dalszą modyfikacją jest dodanie płynu do zmiksowanego pożywienia, co pozwala na jego rozwodnienie. Otrzymujemy wtedy potrawę w formie półpłynnej lub płynnej, można ją wtedy podać do wypicia lub przez zgłębnik.
Modyfikacja wartości kalorycznej diety. Dieta może być izokalo-ryczna, to znaczy o takiej wartości energetycznej, która pozwala na utrzymanie stałej masy ciała. Osoby wyniszczone lub osoby, u których na skutek choroby zwiększają się potrzeby organizmu, mogą wymagać podania diety wysokoenergetycznej. Czasami istnieje konieczność zmniejszenia ilości dostarczanej energii z pożywieniem. Wtedy pacjent otrzymuje dietę ubogoenergetyczną.
Modyfikacja ilości białka w diecie. W niektórych schorzeniach istnieje konieczność zwiększenia lub zmniejszenia ilości białka w diecie w odnieiseniu do normalnego zapotrzebowania. Mamy wtedy do czynienia z dietą bogatobiałkową lub ubogobiałkową.
Modyfikacja jakościowa białka. W schorzeniu takim, jak choroba trzewna, z diety trzeba wykluczyć gluten, który jest białkiem pochodzącym ze zbóż, a na jego miejsce trzeba dostarczyć odpowiednią ilość białka z innych produktów. W fenyloketonurii konieczny jest taki dobór produktów dostarczających białko, aby nie przekroczyć dozwolonej ilości fenyloalaniny, jednocześnie dbając o odpowiednią podaż białka.
Modyfikacja ilości i jakości tłuszczów. Ilość energii dostarczanej z tłuszczu powinna wynosić około 30% wartości energetycznej diety. Ilość tłuszczu w diecie można zmniejszać - mamy wtedy do czynienia z dietą z ograniczeniem tłuszczu. Poza ilością tłuszczu w diecie można również modyfikować proporcję kwasów tłuszczowych. Zazwyczaj ogranicza się ilość kwasów tłuszczowych nasyconych, a zwiększa ilość kwasów tłuszczowych nienasyconych. Otrzymuje się wtedy dietę o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych.
Modyfikacja jakości węglowodanów. Węglowodany w diecie są traktowane jako ten składnik, którym uzupełnia się wartość energetyczną diety. W cukrzycy niezwykle istotny dla przebiegu leczenia jest dobór takich węglowodanów, które trawione są dłużej w przewodzie pokarmowym i wchłaniają się wolniej. Należy zatem ograniczyć szybko wchłaniane cukry proste, co daje dietę z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów.
Modyfikacja ilości składników mineralnych. W niektórych schorzeniach może istnieć konieczność ograniczenia ilości niektórych składników mineralnych (np.: sodu, fosforu) lub ich zwiększenia (np.: potasu, wapnia, żelaza).
Zapewnienie odpowiedniej ilości witamin w diecie. Każda dieta powinna dostarczać odpowiedniej ilości witamin. W sytuacjach, kiedy doszło do niedoboru którejś z nich, do przygotowania jadłospisów należy wykorzystać produkty obfitujące szczególnie w witaminę, której brakuje w organizmie.