Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych

Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych stosowana jest u chorych z hiperlipoproteinemią lub miażdżycą.

Zadania diety
Zadaniem tej diety jest obniżenie poziomu lipidów w surowicy krwi. Ogólne zalecenia diety, co do wartości energetycznej i zawartości składników odżywczych, są zgodne z wytycznymi żywienia podstawowego. Najistotniejszą cechą diety jest ograniczenie ilości nasyconych kwasów tłuszczowych (NKT) i częściowe zastąpienie ich jedno-nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (JKT) i wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi (WKT) - głównie kwasem linolowym.
Tłuszcze. Według raportu FAO/WHO spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych nie powinno przekraczać 10% energii, a w grupach wysokiego ryzyka 7%. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe powinny dostarczać 6-10% energii. Jednocześnie wielonienasycone kwasy tłuszczowe n-6 powinny dostarczać 5-8% energii, a wielonienasycone kwasy tłuszczowe n-3 1-2% energii. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe powinny uzupełniać ogólną ilość tłuszczu w diecie do 25-30% energii. Ilość nienasyconych kwasów tłuszczowych typu „trans" w diecie powinna być jak najmniejsza i nie powinna dostarczać więcej niż 1% energii.
Przyjęto, że stosunek kwasów tłuszczowych nasyconych do jednonie-nasyconych do wielonienasyconych można opisać proporcją 1:1:1. Oznacza to konieczność ograniczania ilości produktów dostarczających tłuszczów zwierzęcych (masło, smalec, słonina) oraz stosowanie produktów odtłuszczonych. Dla uzyskania pożądanego stosunku kwasów tłuszczowych konieczne jest dodawanie do potraw różnych olejów roślinnych zawierających dużą ilość kwasów tłuszczowych jednonienasyconych (oliwa z oliwek, olej rzepakowy) i duże ilości kwasów tłuszczowych wielonienasyconych (olej słonecznikowy, olej kukurydziany). W celu zapewnienia odpowiedniej ilości kwasów tłuszczowych n-3 należy w jadłospisie uwzględnić tłuste ryby morskie 2-3 razy tygodniowo.
Planując zastosowanie margaryn w jadłospisie, należy zadbać o to, by były one jak najwyższej jakości. Pozwala to mieć pewność, że dostarczają one minimalnej ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych typu „trans".
W diecie nie należy dostarczać więcej niż 300mg cholesterolu dziennie. Ilość cholesterolu w diecie wpływa na ilość cholesterolu we krwi, choć w każdym organizmie inaczej. Szczególnie widoczne jest to u osób z wysokim stężeniem cholesterolu we krwi. Jednak w każdym wypadku ograniczenie ilości cholesterolu w diecie ma korzystny wpływ na zmniejszenie ryzyka wystąpienia miażdżycy naczyń i związanych z nią powikłań (patrz też rozdział: Dieta w profilaktyce i leczeniu miażdżycy).
Węglowodany. U osób, u których zmniejsza się udział energii z tłuszczu w diecie, zwiększa się udział energii z węglowodanów. Należy zadbać, by były to głównie węglowodany złożone pochodzące z produktów zawierających błonnik pokarmowy. Nadmierne spożycie węglowodanów prostych: cukru i słodyczy prowadzi do wzrostu stężenia triglicerydów i spadku stężenia cholesterolu frakcji HDL w surowicy krwi.
Błonnik pokarmowy. Zbyt niska zawartość błonnika pokarmowego w diecie zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu krążenia. Rozpuszczalne w wodzie składniki błonnika pokarmowego takie, jak: pektyny, gumy, śluzy powodują zmniejszenie stężenia cholesterolu ogólnego w surowicy i zwiększają stosunek cholesterolu frakcji HDL do cholesterolu frakcji LDL. Składniki nierozpuszczalne błonnika pokarmowego nie mają wpływu na gospodarkę lipidową organizmu. W diecie należy zatem zwiększyć spożycie warzyw, zwłaszcza warzywa strączkowych, korzennych (marchewka, buraki), owoców (jabłka, owoce cytrusowe, agrest, owoce jagodowe) oraz produktów zbożowych z jęczmienia, owsa i kukurydzy.
Witaminy i antyoksydanty. W diecie powinna być zapewniona odpowiednia ilość witamin. Związki antyoksydacyjne mają ochronne działanie na organizm człowieka. Działanie takie mają: witamina C, E, beta-karoten, tiamina i inne związki polifenolowe. Ich źródłem są produkty pochodzenia roślinnego i oleje roślinne.